07 شهریور 1405
⚜️وقتی محدودیت، آغاز طراحی میشود
✴️از تجربه یک عضو سازمان تا شکلگیری ایده «پله ویلچررو» در معماری دسترسپذیر
☀️گاهی یک ایده مهندسی پشت میز طراحی متولد نمیشود؛ از دل یک تجربه واقعی شکل میگیرد. از لحظهای که مهندس، مسئلهای را که شاید پیشتر در نقشهها، ضوابط و استانداردها دیده است، اینبار در زندگی روزمره تجربه میکند و یک مانع معمول، به پرسشی تازه برای طراحی تبدیل میشود
🔶این تجربه برای مهندس محمدحسن خسروی، عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان استان زنجان، زمانی شکل متفاوتی پیدا کرد که به دلیل شرایط جسمی مادر ایشان (خانم لاله ثروتیان)، مدتی ناچار به استفاده از ویلچر شد. مواجهه مستقیم با پلهها، اختلاف ترازها و محدودیتهای دسترسی در برخی ساختمانها و فضاهای شهری، مسئلهای را پیش روی او قرار داد که برای بسیاری از افراد دارای محدودیت حرکتی، بخشی از واقعیت روزمره حضور در شهر است؛ اما اینبار، محدودیت تنها یک مانع نبود؛ به یک مسئله معماری تبدیل شد
🔸در امتداد این تجربه و بر پایه ایده اولیه خانم لاله ثروتیان که از دغدغهای انسانی برای بهبود کیفیت زندگی افراد دارای محدودیت حرکتی سرچشمه گرفته بود، ایدهای با عنوان «پله ویلچررو» توسعه و در قالب یک طرح معماری صورتبندی شد؛ تلاشی برای بازاندیشی در یکی از آشناترین عناصر معماری و جستوجوی امکانی متفاوت برای مواجهه با اختلاف ترازها
🔸مبنای این ایده از مشاهدهای ساده اما قابل تأمل آغاز میشود. در عبور ویلچر از مسیرهای پلکانی، مسئله فقط وجود پله نیست. هنگامی که چند پله متوالی بدون فضای توقف مناسب وجود داشته باشد، نبود سطح کافی برای استقرار کامل ویلچر، توقف، بازیابی تعادل و ادامه کنترلشده حرکت، جابهجایی را دشوارتر میکند و در مواردی همراه ناچار به بلند کردن کامل ویلچر و تحمل وزن آن میشود؛ شرایطی که علاوه بر افزایش فشار جسمانی، میتواند خطر از دست رفتن تعادل و بروز حادثه را نیز افزایش دهد
🔸«پله ویلچررو» تلاش میکند با تغییری در هندسه کف پله به این مسئله پاسخ دهد. در این طرح، به جای تغییر در ارتفاع متعارف پلهها، عمق کف هر پله افزایش مییابد تا ویلچر بتواند بهطور کامل روی هر تراز مستقر شود. حداقل عمق پیشنهادی در طرح ۱۲۰ سانتیمتر در نظر گرفته شده است؛ فضایی که بر اساس ایده ارائهشده، امکان استقرار کامل یک ویلچر متعارف و فضای لازم برای حضور و کنترل همراه را فراهم میکند
🔸در چنین الگویی، عبور از چند پله متوالی به حرکتی مرحلهبهمرحله تبدیل میشود. در حرکت رو به بالا، ابتدا دو چرخ جلوی ویلچر روی پله بالاتر قرار میگیرند و سپس چرخهای عقب با کمک همراه به همان تراز منتقل میشوند. در حرکت رو به پایین نیز فرآیند بهصورت معکوس انجام میشود. وجود سطح کافی در هر مرحله، فرصتی برای توقف، حفظ تعادل و کنترل مجدد حرکت پیش از ورود به تراز بعدی ایجاد میکند
🔸دامنه نگاه این طرح نیز تنها به کاربران ویلچر محدود نشده است. از آنجا که ابعاد ویلچر معمولاً از واکر و کالسکه کودک بزرگتر است، طراحی بر مبنای فضای مورد نیاز ویلچر میتواند امکان استفاده کاربران واکر و خانوادههای دارای کالسکه کودک را نیز فراهم کند. این ویژگی بهویژه در برخی مسیرهای طولانی، فضاهای طبیعی و کوهستانی و موقعیتهایی که اجرای رمپ استاندارد با محدودیتهای فضایی یا اقتصادی مواجه است، میتواند زمینهای برای بررسی و مطالعه بیشتر این ایده فراهم آورد
🔸در مطالعه ارائهشده، دامنه بررسی از مقیاس ساختمان و فضای شهری نیز فراتر رفته و ظرفیت استفاده از این مفهوم در برخی زیرساختهای حملونقل و فضاهای فرودگاهی مورد توجه قرار گرفته است؛ موقعیتهایی که وجود اختلاف تراز و محدودیت دسترسی به تجهیزات مکانیزه در برخی شرایط میتواند جابهجایی کاربران ویلچر را دشوار کند. بر اساس ایده مطرحشده، فراهم کردن سطح کافی برای استقرار ویلچر در هر مرحله میتواند امکان حرکت کنترلشدهتر را ایجاد کرده و وابستگی به بلند کردن کامل ویلچر را کاهش دهد
🔸با این همه، «پله ویلچررو» در شرایط فعلی نه بهعنوان جایگزینی برای رمپ، آسانسور یا بالابر و نه بهعنوان راهکاری نهایی و آماده اجرا، بلکه بهعنوان یک ایده معماری قابل مطالعه و توسعه مطرح است. تبدیل چنین ایدهای به یک راهکار اجرایی، مستلزم بررسیهای تکمیلی مهندسی، ارزیابی الزامات ایمنی و دسترسپذیری، تطبیق با ضوابط و مقررات مرتبط و ساخت و ارزیابی نمونههای آزمایشی است؛ مسیری که میتواند نقاط قوت، محدودیتها و حوزههای واقعی کاربرد این ایده را روشنتر کند
🔸اما شاید ارزش این تجربه تنها در نتیجهای به نام «پله ویلچررو» خلاصه نشود. بخش قابل تأمل ماجرا جایی است که تجربه مستقیم یک محدودیت، نگاه مهندسی را به حرکت درمیآورد؛ مانعی که میتوانست صرفاً بهعنوان بخشی از شرایط موجود پذیرفته شود، به مسئلهای برای اندیشیدن، طراحی و جستوجوی راهحل تبدیل میشود
⚡️مهندسی همیشه از یافتن پاسخ آغاز نمیشود؛ گاهی از لحظهای آغاز میشود که در برابر یک محدودیت، سؤال تازهای مطرح میکنیم. تجربهای که از مواجهه با یک مانع روزمره آغاز شد، امروز به ایدهای برای بازاندیشی در یکی از عناصر آشنای معماری رسیده است؛ یادآوری ساده اما مهمی از اینکه در نگاه مهندسی، محدودیت الزاماً پایان مسیر نیست؛ گاهی، آغاز طراحی است